అథ శ్రీమద్దేవీభాగవతే ద్వాదశస్కంధే దశమోఽధ్యాయః ||
జనమేజయ ఉవాచ |
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ సర్వశాస్త్రవతాం వర |
ద్విజాతీనాం తు సర్వేషాం శక్త్యుపాస్తిః శ్రుతీరితా || 1 ||
సంధ్యాకాలత్రయేఽన్యస్మిన్ కాలే నిత్యతయా విభో |
తాం విహాయ ద్విజాః కస్మాద్గృహ్ణీయుశ్చాన్యదేవతాః || 2 ||
దృశ్యంతే వైష్ణవాః కేచిద్గాణపత్యాస్తథాపరే |
కాపాలికాశ్చీనమార్గరతా వల్కలధారిణః || 3 ||
దిగంబరాస్తథా బౌద్ధాశ్చార్వాకా ఏవమాదయః |
దృశ్యంతే బహవో లోకే వేదశ్రద్ధావివర్జితాః || 4 ||
కిమత్ర కారణం బ్రహ్మంస్తద్భవాన్ వక్తుమర్హతి |
బుద్ధిమంతః పండితాశ్చ నానాతర్కవిచక్షణాః || 5 ||
అపి సంత్యేవ వేదేషు శ్రద్ధయా తు వివర్జితాః |
న హి కశ్చిత్స్వకల్యాణం బుద్ధ్యా హాతుమిహేచ్ఛతి || 6 ||
కిమత్ర కారణం తస్మాద్వద వేదవిదాం వర |
మణిద్వీపస్య మహిమా వర్ణితో భవతా పురా || 7 ||
కీదృక్తదస్తి యద్దేవ్యాః పరం స్థానం మహత్తరం |
తచ్చాపి వద భక్తాయ శ్రద్దధానాయ మేఽనఘ || 8 ||
ప్రసన్నాస్తు వదంత్యేవ గురవో గుహ్యమప్యుత |
సూత ఉవాచ |
ఇతి రాజ్ఞో వచః శ్రుత్వా భగవాన్ బాదరాయణః || 9 ||
నిజగాద తతః సర్వం క్రమేణైవ మునీశ్వరాః |
యచ్ఛ్రుత్వా తు ద్విజాతీనాం వేదశ్రద్ధా వివర్ధతే || 10 ||
వ్యాస ఉవాచ |
సంయక్పృష్టం త్వయా రాజన్ సమయే సమయోచితం |
బుద్ధిమానసి వేదేషు శ్రద్ధావాంశ్చైవ లక్ష్యసే || 11 ||
పూర్వం మదోద్ధతా దైత్యా దేవైర్యుద్ధం తు చక్రిరే |
శతవర్షం మహారాజ మహావిస్మయకారకం || 12 ||
నానాశస్త్రప్రహరణం నానామాయావిచిత్రితం |
జగత్ క్షయకరం నూనం తేషాం యుద్ధమభూన్నృప || 13 ||
పరాశక్తికృపావేశాద్దేవైర్దైత్యా జితా యుధి |
భువం స్వర్గం పరిత్యజ్య గతాః పాతాలవేశ్మని || 14 ||
తతః ప్రహర్షితా దేవాః స్వపరాక్రమవర్ణనం |
చక్రుః పరస్పరం మోహాత్సాభిమానాః సమంతతః || 15 ||
జయోఽస్మాకం కుతో న స్యాదస్మాకం మహిమా యతః |
సర్వోత్తమః కుత్ర దైత్యాః పామరా నిష్పరాక్రమాః || 16 ||
సృష్టిస్థితిక్షయకరా వయం సర్వే యశస్వినః |
అస్మదగ్రే పామరాణాం దైత్యానాం చైవ కా కథా || 17 ||
పరాశక్తిప్రభావం తే న జ్ఞాత్వా మోహమాగతాః |
తేషామనుగ్రహం కర్తుం తదైవ జగదంబికా || 18 ||
ప్రాదురాసీత్కృపాపూర్ణా యక్షరూపేణ భూమిప |
కోటిసూర్యప్రతీకాశం చంద్రకోటిసుశీతలం || 19 ||
విద్యుత్కోటిసమానాభం హస్తపాదాదివర్జితం |
అదృష్టపూర్వం తద్దృష్ట్వా తేజః పరమసుందరం || 20 ||
సవిస్మయాస్తదా ప్రోచుః కిమిదం కిమిదం త్వితి |
దైత్యానాం చేష్టితం కిం వా మాయా కాపి మహీయసీ || 21 ||
కేనచిన్నిర్మితా వాఽథ దేవానాం స్మయకారిణీ |
సంభూయ తే తదా సర్వే విచారం చక్రురుత్తమం || 22 ||
యక్షస్య నికటే గత్వా ప్రష్టవ్యం కస్త్వమిత్యపి |
బలాబలం తతో జ్ఞాత్వా కర్తవ్యా తు ప్రతిక్రియా || 23 ||
తతో వహ్నిం సమాహూయ ప్రోవాచేంద్రః సురాధిపః |
గచ్ఛ వహ్నే త్వమస్మాకం యతోఽసి ముఖముత్తమం || 24 ||
తతో గత్వా తు జానీహి కిమిదం యక్షమిత్యపి |
సహస్రాక్షవచః శ్రుత్వా స్వపరాక్రమగర్భితం || 25 ||
వేగాత్స నిర్గతో వహ్నిర్యయౌ యక్షస్య సన్నిధౌ |
తదా ప్రోవాచ యక్షస్తం త్వం కోఽసీతి హుతాశనం || 26 ||
వీర్యం చ త్వయి కిం యత్తద్వద సర్వం మమాగ్రతః |
అగ్నిరస్మి తథా జాతవేదా అస్మీతి సోఽబ్రవీత్ || 27 ||
సర్వస్య దహనే శక్తిర్మయి విశ్వస్య తిష్ఠతి |
తదా యక్షః పరం తేజస్తదగ్రే నిదధౌ తృణం || 28 ||
దహైనం యది తే శక్తిర్విశ్వస్య దహనేఽస్తి హి |
తదా సర్వబలేనైవాకరోద్యత్నం హుతాశనః || 29 ||
న శశాక తృణం దగ్ధుం లజ్జితోఽగాత్సురాన్ ప్రతి |
పృష్టే దేవైస్తు వృత్తాంతే సర్వం ప్రోవాచ హవ్యభుక్ || 30 ||
వృథాఽభిమానో హ్యస్మాకం సర్వేశత్వాదికే సురాః |
తతస్తు వృత్రహా వాయుం సమాహూయేదమబ్రవీత్ || 31 ||
త్వయి ప్రోతం జగత్సర్వం త్వచ్చేష్టాభిస్తు చేష్టితం |
త్వం ప్రాణరూపః సర్వేషాం సర్వశక్తివిధారకః || 32 ||
త్వమేవ గత్వా జానీహి కిమిదం యక్షమిత్యపి |
నాన్యః కోఽపి సమర్థోఽస్తి జ్ఞాతుం యక్షం పరం మహః || 33 ||
సహస్రాక్షవచః శ్రుత్వా గుణగౌరవగుంఫితం |
సాభిమానో జగామాశు యత్ర యక్షం విరాజతే || 34 ||
యక్షం దృష్ట్వా తతో వాయుం ప్రోవాచ మృదుభాషయా |
కోఽసి త్వం త్వయి కా శక్తిర్వద సర్వం మమాగ్రతః || 35 ||
తతో యక్షవచః శ్రుత్వా గర్వేణ మరుదబ్రవీత్ |
మాతరిశ్వాఽహమస్మీతి వాయురస్మీతి చాబ్రవీత్ || 36 ||
వీర్యం తు మయి సర్వస్య చాలనే గ్రహణేఽస్తి హి |
మచ్చేష్టయా జగత్సర్వం సర్వవ్యాపారవద్భవేత్ || 37 ||
ఇతి శ్రుత్వా వాయువాణీం నిజగాద పరం మహః |
తృణమేతత్తవాగ్రే యత్తచ్చాలయ యథేప్సితం || 38 ||
నోచేద్గర్వం విహాయైనం లజ్జితో గచ్ఛ వాసవం |
శ్రుత్వా యక్షవచో వాయుః సర్వశక్తిసమన్వితః || 39 ||
ఉద్యోగమకరోత్తచ్చ స్వస్థానాన్న చచాల హ |
లజ్జితోఽగాద్దేవపార్శ్వే హిత్వా గర్వం స చానిలః || 40 ||
వృత్తాంతమవదత్సర్వం గర్వనిర్వాపకారణం |
నైతజ్జ్ఞాతుం సమర్థాః స్మ మిథ్యాగర్వాభిమానినః || 41 ||
అలౌకికం భాతి యక్షం తేజః పరమదారుణం |
తతః సర్వే సురగణాః సహస్రాక్షం సమూచిరే || 42 ||
దేవరాడసి యస్మాత్త్వం యక్షం జానీహి తత్త్వతః |
తత ఇంద్రో మహాగర్వాత్తద్యక్షం సముపాద్రవత్ || 43 ||
ప్రాద్రవచ్చ పరం తేజో యక్షరూపం పరాత్పరం |
అంతర్ధానం తతః ప్రాప తద్యక్షం వాసవాగ్రతః || 44 ||
అతీవ లజ్జితో జాతో వాసవో దేవరాడపి |
యక్షసంభాషణాభావాల్లఘుత్వం ప్రాప చేతసి || 45 ||
అతః పరం న గంతవ్యం మయా తు సురసంసది |
కిం మయా తత్ర వక్తవ్యం స్వలఘుత్వం సురాన్ప్రతి || 46 ||
దేహత్యాగో వరస్తస్మాన్మానో హి మహతాం ధనం |
మానే నష్టే జీవితం తు మృతతుల్యం న సంశయః || 47 ||
ఇతి నిశ్చిత్య తత్రైవ గర్వం హిత్వా సురేశ్వరః |
చరిత్రమీదృశం యస్య తమేవ శరణం గతః || 48 ||
తస్మిన్నేవ క్షణే జాతా వ్యోమవాణీ నభస్తలే |
మాయాబీజం సహస్రాక్ష జప తేన సుఖీ భవ || 49 ||
తతో జజాప పరమం మాయాబీజం పరాత్పరం |
లక్షవర్షం నిరాహారో ధ్యానమీలితలోచనః || 50 ||
అకస్మాచ్చైత్రమాసీయనవంయాం మధ్యగే రవౌ |
తదేవావిరభూత్తేజస్తస్మిన్నేవ స్థలే పునః || 51 ||
తేజోమండలమధ్యే తు కుమారీం నవయౌవనాం |
భాస్వజ్జపాప్రసూనాభాం బాలకోటిరవిప్రభాం || 52 ||
బాలశీతాంశముకుటాం వస్త్రాంతర్వ్యంజితస్తనీం |
చతుర్భిర్వరహస్తైస్తు వరపాశాంకుశాభయాన్ || 53 ||
దధానాం రమణీయాంగీం కోమలాంగలతాం శివాం |
భక్తకల్పద్రుమామంబాం నానాభూషణభూషితాం || 54 ||
త్రినేత్రాం మల్లికామాలాకబరీజూటశోభితాం |
చతుర్దిక్షు చతుర్వేదైర్మూర్తిమద్భిరభిష్టుతాం || 55 ||
దంతచ్ఛటాభిరభితః పద్మరాగీకృతక్షమాం |
ప్రసన్నస్మేరవదనాం కోటికందర్పసుందరాం || 56 ||
రక్తాంబరపరీధానాం రక్తచందనచర్చితాం |
ఉమాభిధానాం పురతో దేవీం హైమవతీం శివాం || 57 ||
నిర్వ్యాజకరుణామూర్తిం సర్వకారణకారణాం |
దదర్శ వాసవస్తత్ర ప్రేమగద్గదితాంతరః || 58 ||
ప్రేమాశ్రుపూర్ణనయనో రోమాంచితతనుస్తతః |
దండవత్ ప్రణనామాథ పాదయోర్జగదీశితుః || 59 ||
తుష్టావ వివిధైః స్తోత్రైర్భక్తిసన్నతకంధరః |
ఉవాచ పరమప్రీతః కిమిదం యక్షమిత్యపి || 60 ||
ప్రాదుర్భూతం చ కస్మాత్తద్వద సర్వం సుశోభనే |
ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా ప్రోవాచ కరుణార్ణవా || 61 ||
రూపం మదీయం బ్రహ్మైతత్సర్వకారణకారణం |
మాయాధిష్ఠానభూతం తు సర్వసాక్షి నిరామయం || 62 ||
సర్వే వేదా యత్పదమామనంతి
తపాంసి సర్వాణి చ యద్వదంతి |
యదిచ్ఛంతో బ్రహ్మచర్యం చరంతి
తత్తే పదం సంగ్రహేణ బ్రవీమి || 63 ||
ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ తదేవాహుశ్చ హ్రీంమయం |
ద్వే బీజే మమ మంత్రౌ స్తో ముఖ్యత్వేన సురోత్తమ || 64 ||
భాగద్వయవతీ యస్మాత్ సృజామి సకలం జగత్ |
తత్రైకభాగః సంప్రోక్తః సచ్చిదానందనామకః || 65 ||
మాయాప్రకృతిసంజ్ఞస్తు ద్వితీయో భాగ ఈరితః |
సా చ మాయా పరా శక్తిః శక్తిమత్యహమీశ్వరీ || 66 ||
చంద్రస్య చంద్రికేవేయం మమాభిన్నత్వమాగతా |
సాంయావస్థాత్మికా చైషా మాయా మమ సురోత్తమ || 67 ||
ప్రలయే సర్వజగతో మదభిన్నైవ తిష్ఠతి |
ప్రాణికర్మపరీపాకవశతః పునరేవ హి || 68 ||
రూపం తదేవమవ్యక్తం వ్యక్తీభావముపైతి చ |
అంతర్ముఖా తు యాఽవస్థా సా మాయేత్యభిధీయతే || 69 ||
బహిర్ముఖా తు యా మాయా తమఃశబ్దేన సోచ్యతే |
బహిర్ముఖాత్తమోరూపాజ్జాయతే సత్త్వసంభవః || 70 ||
రజోగుణస్తదైవ స్యాత్ సర్గాదౌ సురసత్తమ |
గుణత్రయాత్మకాః ప్రోక్తా బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరాః || 71 ||
రజోగుణాధికో బ్రహ్మా విష్ణుః సత్త్వాధికో భవేత్ |
తమోగుణాధికో రుద్రః సర్వకారణరూపధృక్ || 72 ||
స్థూలదేహో భవేద్బ్రహ్మా లింగదేహో హరిః స్మృతః |
రుద్రస్తు కారణో దేహస్తురీయా త్వహమేవ హి || 73 ||
సాంయావస్థా తు యా ప్రోక్తా సర్వాంతర్యామిరూపిణీ |
అత ఊర్ధ్వం పరం బ్రహ్మ మద్రూపం రూపవర్జితం || 74 ||
నిర్గుణం సగుణం చేతి ద్విధా మద్రూపముచ్యతే |
నిర్గుణం మాయయా హీనం సగుణం మాయయా యుతం || 75 ||
సాఽహం సర్వం జగత్సృష్ట్వా తదంతః సంప్రవిశ్య చ |
ప్రేరయాంయనిశం జీవం యథాకర్మ యథాశ్రుతం || 76 ||
సృష్టిస్థితితిరోధానే ప్రేరయాంయహమేవ హి |
బ్రహ్మాణం చ తథా విష్ణుం రుద్రం వై కారణాత్మకం || 77 ||
మద్భయాద్వాతి పవనో భీత్యా సూర్యశ్చ గచ్ఛతి |
ఇంద్రాగ్నిమృత్యవస్తద్వత్సాఽహం సర్వోత్తమా స్మృతా || 78 ||
మత్ప్రసాదాద్భవద్భిస్తు జయో లబ్ధోఽస్తి సర్వథా |
యుష్మానహం నర్తయామి కాష్ఠపుత్తలికోపమాన్ || 79 ||
కదాచిద్దేవవిజయం దైత్యానాం విజయం క్వచిత్ |
స్వతంత్రా స్వేచ్ఛయా సర్వం కుర్వే కర్మానురోధతః || 80 ||
తాం మాం సర్వాత్మికాం యూయం విస్మృత్య నిజగర్వతః |
అహంకారావృతాత్మానో మోహమాప్తా దురంతకం || 81 ||
అనుగ్రహం తతః కర్తుం యుష్మద్దేహాదనుత్తమం |
నిఃసృతం సహసా తేజో మదీయం యక్షమిత్యపి || 82 ||
అతః పరం సర్వభావైర్హిత్వా గర్వం తు దేహజం |
మామేవ శరణం యాత సచ్చిదానందరూపిణీం || 83 ||
వ్యాస ఉవాచ |
ఇత్యుక్త్యా చ మహాదేవీ మూలప్రకృతిరీశ్వరీ |
అంతర్ధానం గతా సద్యో భక్త్యా దేవైరభిష్టుతా || 84 ||
తతః సర్వే స్వగర్వం తు విహాయ పదపంకజం |
సంయగారాధయామాసుర్భగవత్యాః పరాత్పరం || 85 ||
త్రిసంధ్యం సర్వదా సర్వే గాయత్రీజపతత్పరాః |
యజ్ఞభాగాదిభిః సర్వే దేవీం నిత్యం సిషేవిరే || 86 ||
ఏవం సత్యయుగే సర్వే గాయత్రీజపతత్పరాః |
తారహృల్లేఖయోశ్చాపి జపే నిష్ణాతమానసాః || 87 ||
న విష్ణూపాసనా నిత్యా వేదే నోక్తా తు కుత్రచిత్ |
న విష్ణుదీక్షా నిత్యాస్తి శివస్యాపి తథైవ చ || 88 ||
గాయత్ర్యుపాసనా నిత్యా సర్వవేదైః సమీరితా |
యయా వినా త్వధఃపాతో బ్రాహ్మణస్యాస్తి సర్వథా || 89 ||
తావతా కృతకృత్యత్వం నాన్యాపేక్షా ద్విజస్య హి |
గాయత్రీమాత్రనిష్ణాతో ద్విజో మోక్షమవాప్నుయాత్ || 90 ||
కుర్యాదన్యన్న వా కుర్యాదితి ప్రాహ మనుః స్వయం |
విహాయ తాం తు గాయత్రీం విష్ణూపాస్తిపరాయణాః || 91 ||
శివోపాస్తిరతో విప్రో నరకం యాతి సర్వథా |
తస్మాదాద్యయుగే రాజన్ గాయత్రీజపతత్పరాః |
దేవీపదాంబుజరతా ఆసన్ సర్వే ద్విజోత్తమాః || 92 ||
ఇతి శ్రీమద్దేవీభాగవతే మహాపురాణే ద్వాదశస్కంధే పరాశక్తేరావిర్భావవర్ణనం నామ అష్టమోఽధ్యాయః ||